Wiosna, lato 2025

Poniższe zestawienie obserwacji dotyczy tegorocznego sezonu wiosenno-letniego. Podobnie jak w roku ubiegłym, tej wiosny również gościliśmy ornitologów przybyłych na kolejną edycję Podkarpackiego Tygodnia Rzadkości. Majówka i tym razem dopisała - wspólne obserwacje zaowocowały pierwszą dla okolic terekią. Nie zabrakło też stałych bywalców w postaci orłów cesarskich. 

Latem naszą lokalną awifaunę wzbogaciły dwa długo wyczekiwane gatunki; obydwa pojawiły się na żwirowni we Wróbliku, wzorowo pilnowanej przez Daniela Stasiowskiego.

Autorzy obserwacji: AB - Agnieszka Biernacka, GB - Grzegorz Błachuta, JB - Janusz Błaż, KB - Klaudia Budzyńska, RD - Ryszard Dworak, AF - Arek Furdyna, AG - Agnieszka Gałązka-Gogołek, TG - Tomasz Gogołek, NG - Natalia Gorczowska, JG - Jan Guzik, PG - Piotr Guzik, WG - Wojciech Guzik, ŁH - Łukasz Haluch, BI - Barbara Iliadis, EJ - Ewa Janas, AK - Anna Kaniewska-Skoczylas, KK - Krzysztof Kajzer, JK - Joanna Kazanecka, KK - Kamil Kozłowski, SK - Sławomir Kuczmarski, PK - Piotr Kunowski, PŁ - Piotr Łagosz, MŁ - Mateusz Łodziński, DŁ - Dorota Łukasik, JM - Janusz Mendrala, EM - Ewa Mokrzycka-Moc, AN - Agnieszka Nowicka, MN - Mirosław Nowicki, MP - Michał Polakowski, MR - Mikołaj Rowicki, DS - Daniel Stasiowski, DiS - Diana Stasiowska, DSz - Dariusz Szlama, MT - Monika Turczyńska, TU - Tomasz Uchimiak, MW - Marzena Wielik, JW - Jarosław Wiśniewski

bernikla białolica (Branta leucopsis)
27.05 - 1 os. Posada Zarszyńska (DS)

ohar (Tadorna tadorna)
18-22.09 - 1-2 os. Wróblik Szlachecki (DS)

hełmiatka (Netta rufina)
15-18.04 - 1 m. Wróblik Szlachecki (AB, DS)

podgorzałka (Aythya nyroca)
22.03-19.04 - 1 os. Wróblik Szlachecki (DS, PK)
14-15.09 - 1 os. Wróblik Szlachecki (DS)

perkoz rdzawoszyi (Podiceps grisegena)
20-31.05 - 1 ad. Wróblik Szlachecki (DS)
31.07-4.08 - 1 juv. Wróblik Szlachecki (DS, RD, JB)

szczudłak (Himantopus himantopus)
18.04 - 1 m. Wróblik Szlachecki (DS)

ostrygojad (Haematopus ostralegus)
28.07 - 5 os. Wróblik Szlachecki (DS)
Pierwsze ostrygojady zaobserwowane w naszych okolicach.

mornel (Charadrius morinellus)
18.04 - 5 os. Jaćmierz (DS)
26.08 - 1 os. Wrocanka (DS, DiS)
31.08 - 3 juv. Besko (DS)

sieweczka obrożna (Charadrius hiaticula)
13.04 - 1 os. Wróblik Szlachecki (PK)
24-30.05 - 1-11 os. Wróblik Szlachecki (DS)
9-14.09 - 2-4 os. Wróblik Szlachecki (DS)

kulik mniejszy (Numenius phaeopus)
3-6.05 - 1-2 os. Wróblik Szlachecki (MR, MN, AF, AG, AK, TG, EJ, JW, DŁ, DS)
13.05 - 1 os. Besko (DS)

rycyk (Limosa limosa)
27.03 - 1 os. Posada Zarszyńska (DS)
20.07 - 2 os. Wróblik Szlachecki (DS)

dubelt (Gallinago media)
3.05 - 1 os. Bzianka (EJ)
3.05 - 1 os. Łężany (WG, DS, SK)

terekia (Xenus cinereus)
1-3.05 - 1 ad. Wróblik Szlachecki (DS i in.)
Pierwsze stwierdzenie w okolicach Krosna.

rybitwa wielkodzioba (Hydroprogne caspia)
22.08 - 2 ad., 1 imm. Wróblik Szlachecki (DS)
Pierwsze stwierdzenie w okolicach Krosna.

mewa czarnogłowa (Ichthyaetus melanocephalus)
28.07-25.08 - 1-13 juv./imm. Wróblik Szlachecki (DS, AB)

mewa żółtonoga (Larus fuscus)
30.05 - 1 imm. Wróblik Szlachecki (DS)
8-14.09 - 1 ad. Wróblik Szlachecki (DS)

nur rdzawoszyi (Gavia stellata)
9.04 - 1 os. Sieniawa (JM)

czapla purpurowa (Ardea purpurea)
25.07 - 1 ad. Wróblik Szlachecki (DS)

gadożer (Circaetus gallicus)
11.08 - 1 imm. Besko (DS)

orzeł cesarski (Aquila heliaca)
19.04 - 1 imm. (4.-5. r. kal.) Besko (DS)
1.05 - 1 imm. Moderówka (AB)
2.05 - 1 imm. (4.-5. r. kal.) Besko (DS, MŁ)
2.05 - 1 imm. (2. r. kal.) Koszary (WG, DŁ, PG, JK)
20.05 - 1 imm. (2. r. kal.) Zarszyn (DS, DiS)

orzeł przedni (Aquila chrysaetos)
22-31.03 - 1 imm. Posada Zarszyńska (WG, ŁH, DS)
29.03 - 1 os. Besko (DS, BI)
19.04 - 1 ad. Łężany (WG)
19.04 - 1 subad. Besko (DS)
27.04 - 1 imm. (3. r. kal.) Posada Zarszyńska (DS)
27.04-3.05 - cn. 2 ad. Bartoszów, Besko, Zarszyn, Posada Zarszyńska (DS, MW, PK, RD, AK, AG, TG, DŁ, DSz i in.)

błotniak stepowy (Circus macrourus)
30.03 - 1 m. ad. Besko (DS)

kania ruda (Milvus milvus)
20.04 - 1 os. Wróblik Szlachecki (DS)
21.04 - 1 os. Krosno (WG)

kania czarna (Milvus migrans)
3.04 - 1 os. Zarszyn (DS)
2.05 - 1 os. Zarszyn (PŁ)
2.05 - 1 os. Wróblik Szlachecki (EJ, NG)
3.05 - 1 os. Krosno (WG)
24.08 - 1 os. Wrocanka (DS)

żołna (Merops apiaster)
migracja wiosenna:
27.04-4.05 - 1 os., 1 os., ok. 20 os. Zarszyn (MN, PŁ, KK)
28.04 - 1 os. Miejsce Piastowe (WG)
2.05 - 14 os. Odrzechowa (DS i in.)
2.05 - 1 os. Wróblik Szlachecki (GB)
1.06 - 1 os. Besko (DS)
migracja jesienna:
2.08 - 1 os. Wróblik Szlachecki (DS)
1.09 - 19 os. Wróblik Szlachecki (DS)

kobczyk (Falco vespertinus)
migracja wiosenna:
2 i 4.05 - 1 os. Zarszyn (AG, AK, TG, RD, PK)
2.05 - 1 f. Klimkówka (WG, DŁ)
2 i 4.05 - 1 f., 1 m. Wróblik Szlachecki (DS, EJ)
3 i 4.05 - 1 m. imm., 2 f. Besko (DS, MP, KB, TU)
migracja jesienna:
17.08 - 1 os. Zarszyn (DS, WG, MN, AN)
30.08-13.09 - 1-4 os. Wróblik Szlachecki (DS)
31.08-13.09 - 4-10 os. Besko (DS, RD, PK)
7-13.09 - 2-13 os. Wrocanka (DS, WG)

sokół wędrowny (Falco peregrinus)
23.03 - 1 ad. Wrocanka (WG, JG)
30.03 - 1 imm. Zarszyn (MT, EM, KK)
2.05 - 1 os. Besko (MŁ, WG, DŁ)
13-15.09 - 1 juv. Wzdów (DS, WG)

pliszka cytrynowa (Motacilla citreola)
6.05 - 1 os. Wróblik Szlachecki (DS)

świergotek polny (Anthus campestris)
13.04 - 1 os. Wróblik Szlachecki (PK, ŁH)
17.08 - 1 os. Wróblik Szlachecki (DS, WG)
31.08 - 1 os. Besko (DS)

siwerniak (Anthus spinoletta)
25.03 - 1 os. Posada Zarszyńska (DS)
5.04 - 1 os., 20.04 - 2 os. Wróblik Szlachecki (DS)
12.04 - 1 os. Besko (DS)

Biegusy małe (Calidris temminckii). Fot. D. Stasiowski.

Kania ruda (Milvus milvus). Krosno, 21.04.2025, fot. W. Guzik.

Terekia (Xenus cinereus). Wróblik Szlachecki, 2.05.2025, fot. D. Stasiowski.

Białorzytka (Oenanthe oenanthe). Fot. W. Guzik.

Bernikla białolica (Branta leucopsis). Posada Zarszyńska, 27.05.2025, fot. D. Stasiowski.

Czapla purpurowa (Ardea purpurea). Wróblik Szlachecki, 25.07.2025, fot. D. Stasiowski.

Świergotek polny (Anthus campestris). Wróblik Szlachecki, 17.08.2025, fot. D. Stasiowski.

Ostrygojady (Haematopus ostralegus). Wróblik Szlachecki, 28.07.2025, fot. D. Stasiowski.

Rybitwa wielkodzioba (Hydroprogne caspia). Wróblik Szlachecki, 22.08.2025, fot. D. Stasiowski.

Gadożer (Circaetus gallicus). Besko, 11.08.2025, fot. D. Stasiowski.

Jesień, zima 2024/2025

Czas nadrobić zaległości w raportowaniu z terenu. Na pierwszy ogień idzie ubiegły sezon jesienno-zimowy. Bez wątpienia gatunkami wartymi wyróżnienia są tym razem perkoz rogaty i mewa trójpalczasta, zaobserwowane tu po raz pierwszy (obydwa "ocierały się" do tej pory o okolice Krosna, będąc stwierdzanymi m. in. w okolicach Jasła czy Rzeszowa), ale także bernikla rdzawoszyja czy orlik grubodzioby. Pełna lista obserwacji znajduje się poniżej.

Obserwatorzy: PA - Paul Van Allen, WG - Wojciech Guzik, PK - Piotr Kunowski, MK - Marcin Kuźma, KM - Katarzyna Matusik, TM - Tymoteusz Mazurkiewicz, MN - Mirosław Nowicki, DP - Dariusz Piechota, TR - Tomasz Rygiel, DS - Daniel Stasiowski, DiS - Diana Stasiowska, MW - Michał Wnuk, SZ - Sławomir Ziarko

łabędź krzykliwy (Cygnus cygnus)
6.12.2024 - 15 os. Zarszyn (PA)
15.12.2024 - 3 ad. Wróblik Szlachecki (DS)
11.01.2025 - 3 os. Besko (DS)

bernikla rdzawoszyja (Branta ruficollis)
23.11-1.12.2024 - 1 os. Wróblik Szlachecki (WG, DS, MK)

gęsiówka egipska (Alopochen aegyptiaca)
15.12.2024 - 2 os. Wróblik Szlachecki (DS)

bielaczek (Mergellus albellus)
23.11-8.12.2024 - 1 f. Wróblik Szlachecki (WG, DS, MN)
15.03.2025 - 1 m. Wróblik Szlachecki (DS)

szlachar (Mergus serrator)
22.12.2024 - 1 os. Wróblik Szlachecki (DS)

podgorzałka (Aythya nyroca)
23.09-14.12.2024 - 1-2 os. Wróblik Szlachecki (DS, TM, MN)
13-20.03 - 1 os. Wróblik Szlachecki (DS)

perkoz rogaty (Podiceps auritus)
19-22.10.2024 - 1 os. Wróblik Szlachecki (DS)
Pierwsze stwierdzenie tego gatunku w okolicach Krosna.

sieweczka obrożna (Charadrius chiaticula)
23.09.2024 - 1 os. Wróblik Szlachecki (DS)

mewa trójpalczasta (Rissa tridactyla)
16-17.11.2024 - 1 juv. Wróblik Szlachecki (DS, DiS, TM, PK, KM)
Nowy gatunek w okolicach Krosna.

nur czarnoszyi (Gavia arctica)
1-10.11.2024 - 1 os. Wróblik Szlachecki (DS)

orlik grubodzioby (Clanga clanga)
9.03.2025 - 1 subad. Besko (DS)

orzeł przedni (Aquila chrysaetos)
26.12.2024 - 1 imm. Milcza (TR)
16.01.2025 - 1 imm. Sieniawa (MW)
8.03.2025 - 1 os. Zarszyn (DS)

błotniak stepowy (Circus macrourus)
22.09.2024 - 1 m. imm. Besko (DS)

kobczyk (Falco vespertinus)
27.09.2024 - 1 os. Posada Zarszyńska (SZ)
28.09.2024 - 4 os. Wygnanka (DP)

drzemlik (Falco columbarius)
23 i 28.09, 20.10.2024 - 1 os. Wróblik Szlachecki (DS)
24.12.2024 - 1 os. Wrocanka (WG)

sokół wędrowny (Falco peregrinus)
22.12.2024 - 1 os. Wróblik Szlachecki (DS)

'srokosz stepowy' (Lanius excubitor homeyeri)
25.12.2024 - 1 os. Sieniawa (DS)

siwerniak (Anthus spinoletta)
7.11.2024 - 1 os. Wróblik Szlachecki (DS)

rzepołuch (Linaria flavirostris)
16-17.11.2024 - 1-7 os. Wróblik Szlachecki (DS, DiS)

śnieguła (Plectrophenax nivalis)
7-25.12.2024 - 1-13 os. Besko (DS)

Perkoz rogaty (Podiceps auritus). Wróblik Szlachecki, 19.10.2024, fot. D. Stasiowski.

Rzepołuch (Linaria flavirostris). Wróblik Szlachecki, 16.11.2024, fot. D. Stasiowski.

Mewa trójpalczasta (Rissa tridactyla). Wróblik Szlachecki, 16.11.2024, fot. D. Stasiowski.

'Srokosz stepowy' (Lanius excubitor homeyeri). Sieniawa, 25.12.2024, fot. D. Stasiowski.

Orlik grubodzioby (Clanga clanga). Besko, 9.03.2025, fot. D. Stasiowski.

Bernikla rdzawoszyja (Branta ruficollis). Wróblik Szlachecki, 23.11.2024, fot. W. Guzik.

Szybki kurs wiekowania ptaków

Historia ptasiego wiekowania zaczyna się w gnieździe. Po wykluciu, wraz ze wzrostem pisklaka pojawiają się pióra. Pierwsza generacja piór (pierwszy "strój", w który ptak zostanie ubrany) utworzy szatę juvenilną (od łacińskiego juvenilis = młodociany). Przez to, że wszystkie pióra wyrastały jednocześnie - młodociany ptak, który uzyskuje lotność wygląda dosłownie jakby wyszedł z ptasiej fabryki; jego upierzenie jest jednolite, równe i gładkie. Z czasem jednak, po kilku miesiącach, niektóre z tych piór będą wymagać wymiany - podobnie jak długo noszone przez nas ubrania. I do tego momentu, dopóki ptak posiada wszystkie swoje pióra z tej pierwszej generacji, jego wiek możemy określać jako juv.
Pióra będą pojedynczo wypadać, a w ich miejscu wyrosną nowe - pióra kolejnej generacji. Ptak przestanie być gładki, zacznie mieć ubytki oraz nowe, świeże pióra, niepasujące do pozostałych. Taki przejściowy miks piór określa nam szaty immaturalne (imm., od immaturus = niedojrzały). W momencie uzyskania pełnej szaty ostatecznej (czyli wymiany wszystkich piór szat imm. na pióra charakterystyczne dla osobników dorosłych) - ptak jest dorosły i jego wiek określimy jako ad. (adultus = dorosły). Po osiągnięciu wieku dorosłego, kolejne generacje piór z reguły nie różnią się już między sobą, choć przez różny stopień zużycia można jeszcze rozpoznawać różne ich generacje.

Powyższe kilka zdań zdradza główny sekret wiekowania ptaków. Dlaczego więc w praktyce jest to tak skomplikowane?

Ptaki zmieniają pióra wtedy, kiedy im się to podoba, a nie nam. A właściwie lepiej powiedzieć, że zmieniają je wtedy, kiedy mogą, i kiedy jest to typowe dla ich gatunku. Różne gatunki obierają różne strategie pierzenia, gdyż dorastają w różnym tempie, co sprawia że nauczenie się wielu kombinacji jest dla nas bardzo trudne. Kolejnych trudności przysparza rozpoznawanie piór między generacjami.

Dzisiejszy wpis nie ma na celu nauki tych wszystkich skomplikowanych kombinacji - najważniejsze aby zrozumieć podstawowe pojęcia. Całą resztę warto stopniowo uzupełniać z książek.

U wielu gatunków, już druga generacja piór jest charakterystyczna dla szaty dorosłej. Jednak nie u wszystkich. Wiele gatunków dużych ptaków dojrzewa dłużej i zanim przybiorą szatę ostateczną, czeka ich kilka immaturalnych szat przejściowych. Pióra szat przejściowych mają zazwyczaj cechy wyglądu pośrednie pomiędzy szatą pierwszą (juv.) a ostateczną (ad.).

W celu bardziej precyzyjnego określenia, z jakim dokładnie wiekiem mamy do czynienia, do informacji o wieku ptaka dodaje się informację o roku kalendarzowym, w którym ptak się znajduje, lub o typowej dla danego wieku szacie.

 

Przykład 1. Skowronek Alauda arvensis

Młodociane (juv.) skowronki utrzymują swoją pierwszą szatę bardzo krótko; niedługo po opuszczeniu gniazda zaczynają swoje pierwsze pierzenie - przybierają przejściową szatę imm. (złożoną z dwóch generacji piór: szaty I. i szaty II.). Pierzenia u skowronków mają charakter całkowity, co oznacza że w wyniku pierzenia ptaki te wymieniają wszystkie pióra.

Skowronki: z lewej ptak młody (juv./imm.) w lipcu, z prawej ptak dorosły (ad.) w kwietniu.
Szata juv. u skowronków jest wzorzysta, pióra mają kontrastowe czarno-białe obrzeżenia,
podczas gdy szata ad. jest bardziej stonowana.

Pióra II. generacji u skowronków wyglądają dokładnie tak, jak pióra ptaków dorosłych, w związku z czym (po zakończonym pierzeniu całkowitym) młode skowronki od jesieni wyglądają dokładnie tak, jak ptaki dorosłe - posiadają pełną szatę ostateczną (ad.). Dalsze rozpoznawanie wieku po upierzeniu jest już z reguły niemożliwe [1,4].

W tabelach poniżej pokazałem orientacyjny terminarz pierzenia, występowania poszczególnych szat oraz generacji piór w danej szacie.

Można więc powiedzieć, że czas potrzebny do uzyskania szaty ostatecznej wynosi u skowronków do kilku miesięcy.

 

Przykład 2. Błotniak łąkowy Circus pygargus i błotniak stepowy Circus macrourus

U błotniaków, podobnie jak u skowronków, druga generacja piór posiada wzór i ubarwienie typowe dla osobników dorosłych. Różnica między skowronkiem a błotniakami jest taka, że proces uzyskiwania pełnej szaty ostatecznej trwa u błotniaków znacznie dłużej - bo około 1,5 roku.

 

Jak można zauważyć w tabelach, pierwsze pierzenie u błotniaka stepowego rozpoczyna się później, niż u błotniaka łąkowego. Z tą wiedzą możemy ułatwić sobie identyfikację błotniaków wiosną, gdy przylatujące do nas młode błotniaki łąkowe mają już wymienione pokrywy głowy i tułowia, a błotniaki stepowe nadal pozostają w pełnej szacie juv. lub dopiero zaczęły swoje pierwsze pierzenie [2].

Drugoroczne błotniaki, sfotografowane początkiem maja. Rok życia tych ptaków poznamy po ciemnych lotkach IIrz., bez kontrastowych jasnych pasów. Z lewej imm. błotniak łąkowy, u którego pióra pierwszej generacji, m. in. na głowie i tułowiu, zostały już wymienione na pióra typowe dla dorosłej samicy. Z prawej błotniak stepowy w pełnej szacie juv., który dokładnie tak samo wyglądał jesienią, przed odlotem na zimowiska. Niedługo rozpocznie pierzenie, w wyniku którego zacznie upodabniać się do dorosłego ptaka swojego gatunku.

Przykład 3. Mewa siwa Larus canus

U wielu gatunków ptaków wymiana piór nie przebiega jednak tak szablonowo jak u skowronka lub błotniaków. Do gry wchodzą pierzenia częściowe, w których ptak wymienia tylko część upierzenia. Klasycznym tego przykładem są mewy, m. in. mewy siwe, u których częściowe pierzenie ptaków juv. jesienią skutkuje uzyskaniem szaty nazywanej pierwszą szatą zimową. Pierzenie to obejmuje niektóre partie piór okrywowych [3,5].

Naprzemienne pierzenia częściowe i całkowite mocno utrudniają, a czasem nawet uniemożliwiają rozpoznanie generacji piór. Przy ocenie wieku istotny jest jednak zestaw cech charakteryzujących daną grupę wiekową (np. wzór na poszczególnych piórach, rodzaj i ilość wymienionych piór), a nie sama informacja o generacji.

Mewa siwa w drugiej szacie zimowej, sfotografowana w listopadzie.
Ptaki w szacie 1. zimowej o tej porze mają zawsze widoczny czarny rysunek na ogonie, natomiast ptaki dorosłe w listopadzie mają gładki szary płaszcz i pokrywy skrzydłowe, bez brunatnych domieszek.

 

Źródła:
[1] Blasco-Zumeta J. & Heinze G.-M. 2023. Identification Atlas of the Continental Birds of Southwestern Europe. Tundra Ediciones, Castellón, Spain.
[2] Forsman D. 2016. Flight Identification of Raptors of Europe, North Africa and the Middle East. Bloomsbury, London, UK.
[3] Olsen K.-M. & Larsson H. 2004. Gulls of North America, Europe and Asia. Princeton University Press, Princeton, New Jersey.
[4] Shirihai H. & Svensson L. 2018. Handbook of Western Palearctic Birds. Volume 1. Passerines: Larks to Warblers. Bloomsbury, London, UK.
[5] Gull Research Organisation 2025. https://gull-research.org/ (dostęp z dn. 2.11.2025)

Wiosna, lato 2024

Bogate zestawienie obserwacji zawdzięczamy wyjątkowemu sezonowi - wiosna i lato tego roku przyniosły w naszych okolicach szereg obserwacji ptaków stanowiących rzadkość nie tylko na Podkarpaciu, ale też w kontekście ogólnopolskim. Skąd taki sukces? Między innymi stąd, że wiosną, na przełomie kwietnia i maja gościliśmy na naszych terenach obserwatorów przybyłych na II Podkarpacki Tydzień Rzadkości, natomiast latem, tzw. "mysi" rok zapewnił w okresie żniw mnóstwo pożywienia ptakom drapieżnym, które w sierpniu i wrześniu licznie okupowały okoliczne tereny rolnicze.

Nie sposób wymienić wszystkich obserwatorów, którzy przez ten czas pojawiali się w okolicy w celu obserwacji ptaków. Część z nich, których nazwiska udało mi się ustalić, to (w kolejności alfabetycznej): AB - Agnieszka Biernacka, DB - Daniel Bocheński, KC - Krzysztof Czajowski, RD - Ryszard Dworak, AF - Arek Furdyna, TG - Tomasz Gogołek, NG - Natalia Gorczowska, PG - Piotr Guzik, WG - Wojciech Guzik, BI - Barbara Iliadis, EJ - Ewa Janas, AJ - Anna Janowska, AnJ - Andrzej Janowski, TJ - Teresa Jędrzejczak, AKS - Anna Kaniewska-Skoczylas, NK - Natalia Komorowska, KK - Kamil Kozłowski, MKu - Michał Kucharski, SK - Sławomir Kuczmarski, PK - Piotr Kunowski, PŁ - Paweł Łabaj, PŁa - Piotr Łagosz, MŁ - Mateusz Łodziński, HŁ - Halina Łukomska, TM - Tymoteusz Mazurkiewicz, JM - Janusz Mendrala, KO - Kuba Osowski, BP - Barbara Polanin, RS - Rama Sarvani, DS - Daniel Stasiowski, GT - Grzegorz Tota, MW - Michał Wnuk, BW - Barbara Wójcik, SZ - Sławomir Ziarko.

gęsiówka egipska (Alopochen aegyptiaca)
23.04 - 2 os., 2-7.06 - 1 os. Wróblik Szlachecki (AB, DS)

kazarka rdzawa (Tadorna ferruginea)
27.04 - 1 os. Posada Zarszyńska i Wróblik Szlachecki (KC, NG, RS, PŁ, AF, EJ)

podgorzałka (Aythya nyroca)
14.07-20.09 - 1-2 os. Wróblik Szlachecki (DS, TM)

jarząbek (Bonasa bonasia)
6.04 - 1 os. Posada Zarszyńska (SZ)

zielonka (Zapornia parva)
6.04 - 1 m., 4.05 - 1 os. Posada Zarszyńska (SZ, WG, DB)
Długo wyczekiwane, pierwsze obserwacje zielonki w okolicy.

szczudłak (Himantopus himantopus)
26.04 - 2 os. Posada Zarszyńska (AF, EJ, DS)

siewnica (Pluvialis squatarola)
17.09 - 1 os. Wróblik Szlachecki (DS)

mornel (Eudromias morinellus)
1.05 - 2 ad. Besko (AJ, AnJ i in.)
1.09 - 1 os. Besko (DS)

sieweczka obrożna (Charadrius hiaticula)
15-21.09 - 1-3 os. Wróblik Szlachecki (DS)

kulik mniejszy (Numenius phaeopus)
1.04 - 1 os. Wzdów (WG)

rycyk (Limosa limosa)
31.03 - 1 os. Milcza (DS)
1-11.04 - 1 os. Posada Zarszyńska (WG, DS)
4.06 - 12 os., 22-23.07.2024 - 1 os. Wróblik Szlachecki (DS)

kamusznik (Arenaria interpres)
31.08-1.09 - 1 juv. Wróblik Szlachecki (DS)

biegus rdzawy (Calidris canutus)
20.08 - 2 os. Wróblik Szlachecki (DS)

piaskowiec (Calidris alba)
23.08 - 1 juv. Wróblik Szlachecki (AB, MW)

dubelt (Gallinago media)
25.04 - 1 os. Posada Zarszyńska (DS, MW)

mewa czarnogłowa (Ichthyaetus melanocephalus)
21.07-01.09 - 1-2 juv. Wróblik Szlachecki (DS)
13-14.08 - 1 os. Besko (DS)

mewa żółtonoga (Larus fuscus)
24.03 - 1 os. Wróblik Szlachecki (MW)
14.09 - 4 os. Wróblik Szlachecki (DS)

rybitwa krótkodzioba (Gelochelidon nilotica)
1.06 - 1 ad. Wróblik Szlachecki (DS)
Pierwsze stwierdzenie w okolicach Krosna, i czwarte w woj. podkarpackim.

czapla purpurowa (Ardea purpurea)
17-20.08 - 1 juv. Wróblik Szlachecki (DS i in.)
20.08 - 1 juv. Posada Jaćmierska (DS)

kormoran mały (Microcarbo pygmaeus)
28.07 - 1 os. Wróblik Szlachecki (DS)
17.08 - 1 juv. Wróblik Szlachecki (DS)
Pierwsze stwierdzenia w okolicach Krosna.

orzeł cesarski (Aquila heliaca)
26-28.04 - 1 juv. (2. r. kal.) Zarszyn (AF, EJ i in.)
28.04 - 1 imm. (3. r. kal.) Zarszyn (RD, DB, PK i in.)
1.05 - 1 juv. Posada Jaćmierska (AB)
1-2.08 - 1 imm. (2. r. kal.), 1 imm. (3. r. kal.) Besko (DS i in.)
1.09 - 1 juv./imm. Besko (DS)

orzeł przedni (Aquila chrysaetos)
31.03 - 1 os. Zarszyn (BW)
2.05 - 1 juv. (2. r. kal.) Wróblik Szlachecki (AKS, MKu i in.)
20.07 - 1 ad. i 1 imm./subad. Besko (DS)
10.08 i 8.09 - 1 subad. Besko (prawdopodobnie ten sam ptak) (DS, PK)
11.08 - 1 ad. Besko (DS)
13.08 - 1 imm. Besko (DS i in.)

błotniak stepowy (Circus macrourus)
13.04 - 1 juv. Odrzechowa (PG, WG)
23.04 - 1 m. juv. Besko (DS)
27.04 - 1 juv. Besko (DS)
25.04 - 1 juv., 09.05.2024 - 1 juv. Wróblik Szlachecki (DS)
28.04 - 1 juv. Zarszyn (PK, RD, DB i in.)
11.05 - 1 juv. Zarszyn (BI)
19.09 - 1 f. Besko (DS)
22.09 - 1 m. (2. r. kal.) Besko (DS)

kania ruda (Milvus milvus)
20.06 - 1 os. Besko (HŁ, TJ)

kania czarna (Milvus migrans)
20.04 - 1 os. Bartoszów (DS)
4.05 - 1 os. Długie (WG, MŁ, DS)
4.05 - 1 os. Wróblik Szlachecki (EJ)
4.05 - 1 os. Rymanów (PŁa)
10-11.08 - 1 os. Zarszyn (DS, PK)
3.09 - 1 juv. Wróblik Szlachecki (DS)

kurhannik (Buteo rufinus)
2.08-14.09 - 1-2 juv. Besko i Zarszyn (BI, PK, SK i in.)

uszatka błotna (Asio flammeus)
2.05 - 1 os. Zarszyn (KK i in.)
9.05 - 1 os. Widacz (DS)

żołna (Merops apiaster)
29.04 - 1 os. Milcza (EJ)
02.05 - 2 os., 06.05.2024 - 1 os., 25.05.2024 - 1 os. Wróblik Szlachecki (KO, DS)
18.05 - 3 os. Posada Zarszyńska (SZ)
11.08 - 4 os. Posada Zarszyńska (SZ)
20.08 - cn. 10 os. Besko (DS)

kobczyk (Falco vespertinus)
migracja wiosenna:
23.04 - 1 f. Bzianka (DS)
27.04-1.05 - 1 m., 1 f. Posada Zarszyńska (KC, TG, BP i in.)
1-3.05 - 1 os. Wróblik Szlachecki (EJ)
1-3.05 - 1 m. Besko (AJ, AnJ i in.)
2-3.05 - 3-5 os. Zarszyn (KK, TG i in.)
2.05 - 2 os. Odrzechowa (WG i in.)
3.05 - 2 f. Wrocanka (DS)
migracja jesienna:
1.08-14.09 - 1-45 os. Besko (DS i in.)
4.08-23.08 - 1-3 os. Zarszyn (PK, SK i in.)
9.08-19.09 - 1-3 os. Bzianka (DS)
11.08-20.09 - 3-9 os. Posada Zarszyńska (SZ, GT)
06.09 - 4 os. Rogi (JM)
08-15.09 - 1-4 os. Wróblik Szlachecki (DS, AB)
Największe liczebności odnotowano w dn. 27.08 - 41 os., oraz 12.09 - 45 os.; koncentracje ptaków obserwowano w polach między Beskiem a Wzdowem.

drzemlik (Falco columbarius)
14.04 - 1 os. Krosno (DS)
04.05 - 1 os. Wrocanka (WG, DB)
21.09 - 1 os. Zarszyn (DS)

sokół wędrowny (Falco peregrinus)
29.03 - 1 os. Wrocanka (WG)
03.05 - 1 os. Jaćmierz (TG)
03.05 - 1 os. Trześniów (KO)
09.07 - 1 os. Wróblik Szlachecki (DS)
04.08 - 1 ad. Besko (PK, SK)

skowrończyk krótkopalcowy (Calandrella brachydactyla)
14.04 - 1 ad. Besko (SZ, NK)
29.04 - 1 ad. Wróblik Szlachecki (DS, EJ)
Bardzo rzadki w Polsce skowrończyk krótkopalcowy wydaje się być regularnym wizytorem naszych okolic. Podkarpacie zlokalizowane jest relatywnie blisko lęgowisk tego gatunku, znajdujących się m. in. we wschodniej Ukrainie.

drozd obrożny (Turdus torquatus)
23.03 - 1 os. Niżna Łąka (PG)

siwerniak (Anthus spinoletta)
30.03-05.04 - 1-2 os. Wróblik Szlachecki (WG, DS)
31.03 - 2 os. Łężany (WG)
27.04 - 1 os. Posada Zarszyńska (DS)

świergotek polny (Anthus campestris)
04.05 - 1 os. Wróblik Szlachecki (DB, DS)

pliszka cytrynowa (Motacilla citreola)
11-14.04 - 1 m. Posada Zarszyńska (DS, SZ, NK)

Błotniak stepowy (Circus macrourus). Zarszyn, 28.04.2024, fot. P. Kunowski.

Kazarka rdzawa (Tadorna ferruginea). Posada Zarszyńska, 27.04.2024, fot. N. Gorczowska.

Kormoran mały (Microcarbo pygmaeus). Wróblik Szlachecki, 28.07.2024, fot. D. Stasiowski.

Kurhannik (Buteo rufinus). Posada Jaćmierska, 9.08.2024, fot. D. Stasiowski.

Orzeł cesarski (Aquila heliaca). Besko, 2.08.2024, fot. B. Iliadis.

Rybitwa krótkodzioba (Gelochelidon nilotica). Wróblik Szlachecki, 1.06.2024, fot. D. Stasiowski.

Skowrończyk krótkopalcowy (Calandrella brachydactyla). Besko, 14.04.2024, fot. N. Komorowska.

Jesień, zima 2023/2024

Zaległe, ale warte odświeżenia obserwacje z okolic Krosna z ubiegłego sezonu jesienno-zimowego.

Lista gatunków naszych terenów sukcesywnie się powiększa. Ubiegłej zimy zasiliły ją kolejno czeczotka tundrowa i ibis kasztanowaty - oba ptaki (jak i zdecydowana większość pozostałych) znalezione przez niezastąpionego w terenie Daniela Stasiowskiego. 

Oby nadchodzący rok, tak jak ten, dostarczył Danielowi kolejnych wyjątkowych obserwacji, a nas inspirował do częstszego odwiedzania najbliższych nam okolic!

bernikla rdzawoszyja (Branta ruficollis)
11-12.11.2023 - 1 os. Wróblik Szlachecki (DS)

bielaczek (Mergellus albellus)
11.02.2024 - 2 f. Wróblik Szlachecki (DS)

szlachar (Mergus serrator)
8.03.2024 - 2 m. Wróblik Szlachecki (DS)

ohar (Tadorna tadorna)
26.12.2023 - 2 os., 10.02.2024 - 3 os. Wróblik Szlachecki (DS)

ogorzałka (Aythya marila)
10.10-3.12.2023 - 1-5 os. Wróblik Szlachecki (DS)
2.12.2023 - 1 m. Sieniawa (DS)

siewnica (Pluvialis squatarola)
21.09-7.10.2023 - 1-3 os. Wróblik Szlachecki (AM, DS)

sieweczka obrożna (Charadrius hiaticula)
17-18.10.2023 - 1-2 os. Wróblik Szlachecki (DS)
19.03.2024 - 2 os. Wróblik Szlachecki (DS)

mewa czarnogłowa (Ichthyaetus melanocephalus)
18.11.2023 - 1 imm. Wróblik Szlachecki (DS)

rybitwa popielata (Sterna paradisaea)
17.10.2023 - 1 juv. Wróblik Szlachecki (DS)

nur rdzawoszyi (Gavia stellata)
2-3.12.2023 - 2 os. Sieniawa (DS)

nur czarnoszyi (Gavia arctica)
19.11.2023 - 2 os. Sieniawa (DS)

ibis kasztanowaty (Plegadis falcinellus)
25.02.2024 - 1 os. Wróblik Szlachecki (DS)
Nowy gatunek w naszych terenach.

orzeł cesarski (Aquila heliaca)
16.02.2024 - 1 juv. Besko (DS)
15.03.2024 - 1 imm. (3. r. kal.) Posada Jaćmierska (WG)

orzeł przedni (Aquila chrysaetos)
29.10.2023 - 1 imm. Besko i Zarszyn (DS)
10.02.2024 - 1 os. Wróblik Szlachecki i Besko (DS)

kurhannik (Buteo rufinus)
1.10.2023 - 1 os. Odrzechowa (nadal) (MW)

drzemlik (Falco columbarius)
21.09.2023 - 1 os. Wróblik Szlachecki (AM)
28.10.2023 - 1 os. Łężany (WG)
14.03.2024 - 1 os. Wróblik Szlachecki (DS)

sokół wędrowny (Falco peregrinus)
28.01.2024 - 1 os. Milcza (DS, WG)

jemiołuszka (Bombycilla garrulus)
6-7.01.2024 - 23-35 os. Łężany (DS)
21.01.2024 - 7 os. Wrocanka (DS)

siwerniak (Anthus spinoletta)
20.01.2024 - 1 os., 15.03.2024 - 1 os. Zarszyn (DS, WG)

czeczotka tundrowa (Acanthis hornemanni)
25-27.12.2023 - 1 os. Wróblik Szlachecki (DS, WG)
Pierwsza obserwacja czeczotki tundrowej w okolicach Krosna.

poświerka (Calcarius lapponicus)
21.01.2024 - 1 os. Wrocanka (DS)

śnieguła (Plectrophenax nivalis)
5-31.12.2023 - 1-3 os. Wróblik Szlachecki (DS, WG, DN)
26.11.2023 - 30 os., 7-13.01.2024 - 8 os., 18.02.2024 - 1 os. Besko (DS)
9.12.2023 - 3 os. Jaćmierz (DS)

Obserwowali: WG - Wojciech Guzik, AM - Artur Mikrut, DN - Damian Nowak, DS - Daniel Stasiowski, MW - Michał Wnuk

Szlachar (Mergus serrator). Wróblik Szlachecki, 08.03.2024, fot. D. Stasiowski.

Ohar (Tadorna tadorna). Wróblik Szlachecki, 10.02.2024, fot. D. Stasiowski.

Bernikla rdzawoszyja (Branta ruficollis). Wróblik Szlachecki, 11.11.2023, fot. D. Stasiowski.

Rybitwa popielata (Sterna paradisaea). Wróblik Szlachecki, 17.10.2023, fot. D. Stasiowski.

Poświerka (Calcarius lapponicus). Wrocanka, 21.01.2024, fot. D. Stasiowski.

Ibis kasztanowaty (Plegadis falcinellus). Wróblik Szlachecki, 25.02.2024, fot. D. Stasiowski.

Czeczotka tundrowa (Acanthis hornemanni). Wróblik Szlachecki, 27.12.2024, fot. W. Guzik.

Ptaki, których jeszcze w Polsce nikt nie widział, ale mogą się pojawić - wyniki ankiety

Zainspirowani ciekawym ornitologicznie rokiem (warto wspomnieć obserwacje szpaka jednobarwnego, zaganiacza afgańskiego czy mewy modrodziobej), wraz z Amandą Zinkow postanowiliśmy rozeznać się wśród obserwatorów ptaków, jakich gatunków spodziewamy się jako kolejnych na liście awifauny Polski.

W tym celu przygotowaliśmy ankietę, o której wypełnienie poprosiliśmy użytkowników jednej z tematycznych grup w mediach społecznościowych. Odpowiadający oceniali w 5-stopniowej skali prawdopodobieństwo pojawienia się 119 gatunków ptaków nie obserwowanych do tej pory w Polsce*. Skala przedstawiała się następująco:
1. Bardzo mało prawdopodobny
2. Mało prawdopodobny
3. Średnio prawdopodobny
4. Prawdopodobny
5. Bardzo prawdopodobny

Ankieta ujawniła, których ptaków spodziewamy się najbardziej. Spośród 119 gatunków, sześć spełniło jednocześnie trzy kryteria:
1) uzyskało najwyższą ilość głosów "Bardzo prawdopodobny",
2) nie uzyskało żadnego głosu "Bardzo mało prawdopodobny",
3) uzyskało najwyższy średni wynik.

Są to kolejno: wierzbówka, jaskółka skalna, uhla pstrodzioba, chwastówka, mewa kanadyjska i słowiczek rubinowy.

Poniższe zestawienia sporządzono dla pierwszych 43 uzyskanych odpowiedzi.

Tab. 1. Gatunki, które uzyskały średni wynik 3.5 / 5 lub wyższy.

Poza zwycięską szóstką, na uwagę zasługuje szereg innych gatunków, które prędzej czy później powinny zasilić naszą krajową listę awifauny. Wśród nich warto wymienić m. in. płatkonoga trójbarwnego, świerszczaka nakrapianego czy kukułkę czubatą.

Chwastówka (Cisticola juncidis) to niewielki ptak wróblowy, rozpowszechniony w południowej i południowo-zachodniej Europie. Osiadły tryb życia stanowi dla niej przeszkodę w dotarciu do Polski, jednak, jak widać - nie tracimy na to nadziei. 29.04.2024, Akrotiri, Cypr. Fot. Wojciech Guzik.

Które gatunki na liście ptaków Polski byłyby zatem wg obserwatorów największą niespodzianką?

Tab. 2. Gatunki, które uzyskały najniższy średni wynik (< 2.0 / 5).

W powyższej tabeli najwyższe miejsca zajęły dwa gatunki alkowate, lęgnące się na pograniczu Azji i Ameryki Północnej. Obserwacje morzyków w Europie to istna loteria - niemniej przypadki takie jak ze Szwajcarii, Rumunii lub Hiszpanii dają nadzieję, że i w Polsce kiedyś taki ptak może się pojawić.

Morzyk sędziwy (Synthliboramphus antiquus) w towarzystwie alki (z lewej), przebywający przez ponad miesiąc na rzece Odiel w południowej Hiszpanii. 19.06.2023, Huelva, Hiszpania. Fot. Zbigniew Kajzer.

Czy 119 gatunków to liczba, która powinna stanowić granice naszej wyobraźni? Absolutnie nie. W ankiecie nie uwzględniliśmy choćby poszczególnych gatunków lasówek (amerykańskich odpowiedników naszych pokrzewek), z których wiele stwierdzano już w Europie. Do tego warto zaznaczyć, że ankieta nie wspominała o podgatunkach, które bez względu na swoją pozycję systematyczną byłyby miłym dodatkiem (np. dzierzby z grupy lahtora).
Na liście nie znalazły się też gatunki nie stwierdzone do tej pory w Europie, które ze względu na swoje możliwości dyspersyjne mogą kiedyś zalecieć. Niemal każdego roku taki nowy gatunek gdzieś w Europie się pojawia.

Warto zaznaczyć, że wyniki te przedstawiają przede wszystkim subiektywne odczucia obserwatorów.
W rzeczywistości, prawdopodobieństwo pojawu poszczególnych gatunków można próbować oszacować dokładniej, korzystając z twardych danych.

Pełne wyniki ankiety można obejrzeć tutaj

*W ankiecie istnieją nieścisłości z listą krajową, wynikające m. in. z niejasnego statusu systematycznego niektórych gatunków.