Ptaki, których jeszcze w Polsce nikt nie widział, ale mogą się pojawić - wyniki ankiety

Zainspirowani ciekawym ornitologicznie rokiem (warto wspomnieć obserwacje szpaka jednobarwnego, zaganiacza afgańskiego czy mewy modrodziobej), wraz z Amandą Zinkow postanowiliśmy rozeznać się wśród obserwatorów ptaków, jakich gatunków spodziewamy się jako kolejnych na liście awifauny Polski.

W tym celu przygotowaliśmy ankietę, o której wypełnienie poprosiliśmy użytkowników jednej z tematycznych grup w mediach społecznościowych. Odpowiadający oceniali w 5-stopniowej skali prawdopodobieństwo pojawienia się 119 gatunków ptaków nie obserwowanych do tej pory w Polsce*. Skala przedstawiała się następująco:
1. Bardzo mało prawdopodobny
2. Mało prawdopodobny
3. Średnio prawdopodobny
4. Prawdopodobny
5. Bardzo prawdopodobny

Ankieta ujawniła, których ptaków spodziewamy się najbardziej. Spośród 119 gatunków, sześć spełniło jednocześnie trzy kryteria:
1) uzyskało najwyższą ilość głosów "Bardzo prawdopodobny",
2) nie uzyskało żadnego głosu "Bardzo mało prawdopodobny",
3) uzyskało najwyższy średni wynik.

Są to kolejno: wierzbówka, jaskółka skalna, uhla pstrodzioba, chwastówka, mewa kanadyjska i słowiczek rubinowy.

Poniższe zestawienia sporządzono dla pierwszych 43 uzyskanych odpowiedzi.

Tab. 1. Gatunki, które uzyskały średni wynik 3.5 / 5 lub wyższy.

Poza zwycięską szóstką, na uwagę zasługuje szereg innych gatunków, które prędzej czy później powinny zasilić naszą krajową listę awifauny. Wśród nich warto wymienić m. in. płatkonoga trójbarwnego, świerszczaka nakrapianego czy kukułkę czubatą.

Chwastówka (Cisticola juncidis) to niewielki ptak wróblowy, rozpowszechniony w południowej i południowo-zachodniej Europie. Osiadły tryb życia stanowi dla niej przeszkodę w dotarciu do Polski, jednak, jak widać - nie tracimy na to nadziei. 29.04.2024, Akrotiri, Cypr. Fot. Wojciech Guzik.

Które gatunki na liście ptaków Polski byłyby zatem wg obserwatorów największą niespodzianką?

Tab. 2. Gatunki, które uzyskały najniższy średni wynik (< 2.0 / 5).

W powyższej tabeli najwyższe miejsca zajęły dwa gatunki alkowate, lęgnące się na pograniczu Azji i Ameryki Północnej. Obserwacje morzyków w Europie to istna loteria - niemniej przypadki takie jak ze Szwajcarii, Rumunii lub Hiszpanii dają nadzieję, że i w Polsce kiedyś taki ptak może się pojawić.

Morzyk sędziwy (Synthliboramphus antiquus) w towarzystwie alki (z lewej), przebywający przez ponad miesiąc na rzece Odiel w południowej Hiszpanii. 19.06.2023, Huelva, Hiszpania. Fot. Zbigniew Kajzer.

Czy 119 gatunków to liczba, która powinna stanowić granice naszej wyobraźni? Absolutnie nie. W ankiecie nie uwzględniliśmy choćby poszczególnych gatunków lasówek (amerykańskich odpowiedników naszych pokrzewek), z których wiele stwierdzano już w Europie. Do tego warto zaznaczyć, że ankieta nie wspominała o podgatunkach, które bez względu na swoją pozycję systematyczną byłyby miłym dodatkiem (np. dzierzby z grupy lahtora).
Na liście nie znalazły się też gatunki nie stwierdzone do tej pory w Europie, które ze względu na swoje możliwości dyspersyjne mogą kiedyś zalecieć. Niemal każdego roku taki nowy gatunek gdzieś w Europie się pojawia.

Warto zaznaczyć, że wyniki te przedstawiają przede wszystkim subiektywne odczucia obserwatorów.
W rzeczywistości, prawdopodobieństwo pojawu poszczególnych gatunków można próbować oszacować dokładniej, korzystając z twardych danych.

Pełne wyniki ankiety można obejrzeć tutaj

*W ankiecie istnieją nieścisłości z listą krajową, wynikające m. in. z niejasnego statusu systematycznego niektórych gatunków.

Wiosna, lato 2023

Najnowsze podsumowanie obejmuje tegoroczne wiosnę i lato, i jest wyjątkowo bogate za sprawą wydarzenia, które miało miejsce na ziemiach krośnieńskich w dniach 25.04-07.05.2023. Pierwszy Weekend Rzadkości na polskim śródlądziu, bo o nim mowa, ściągnął w nasze okolice 25 osób, dając im okazję do obserwowania naszych podkarpackich majowych specjalności w postaci morneli i orłów cesarskich. Przekrój przez obserwowane w tym czasie ciekawe gatunki był zresztą znacznie większy, co dobrze wróży kolejnym edycjom wydarzenia - następna okazja już wiosną 2024!

Autorzy wiosennych i letnich obserwacji w sezonie 2023: ABa - Anna Baran, MB - Michał Baran, JB - Jakub Bednarek, DBS - Dorota Bezwińska-Sikora, AB - Agnieszka Biernacka, AF - Arek Furdyna, WG - Wojciech Guzik, ŁH - Łukasz Haluch, EJ - Ewa Janas, MK - Michał Kica, DK - Danuta Kraska, PK - Piotr Kunowski, SK - Sławomir Kuczmarski, AK - Adam Kut, PŁ - Paweł Łabaj, MŁ - Mateusz Łodziński, HŁ - Halina Łukomska, TM - Tymoteusz Mazurkiewicz, GN - Gabriela Niemiec, JN - Jacek Niemiec, JO - Jakub Osowski, MO - Mariusz Ostański, PP - Piotr Pasterski, MP - Michał Piotrowski, MR - Maria Raczkowska, JR - Jan Rapczyński, SzS - Szymon Sendera, AS - Anna Skowrońska, ZS - Zuzanna Sosnkowska, BS - Bartłomiej Stankiewicz, DS - Daniel Stasiowski, DiS - Diana Stasiowska, DSz - Dariusz Szlama, DSu - Daniel Szul, MŚ - Małgorzata Śliż, MW - Michał Wnuk, BW - Barbara Wójcik, SZ - Sławomir Ziarko

łabędź krzykliwy (Cygnus cygnus)
07.04.2023 - 1 os. Zarszyn (DS)

gęsiówka egipska (Alopochen aegyptiaca)
02-04.04 - 1 os. Wróblik Szlachecki (DS, ŁH)

podgorzałka x głowienka (Aythya nyroca x Aythya fuligula)
20.06 - 1 m. Wróblik Szlachecki (DS)

podgorzałka (Aythya nyroca)
04-10.04 - 1-2 os. Wróblik Szlachecki (DS, TM, HŁ) 

ogorzałka (Aythya marila)
23.03-09.04 - 2-4 os. nadal Wróblik Szlachecki (DS, ŁH, TM)

perkoz rdzawoszyi (Podiceps grisegena)
21.04 - 1 os. Wróblik Szlachecki (DS)
21.08-04.09 - 1 os. Wróblik Szlachecki (DS, JR, MR, ZS, AK, PK, SK, WG) 

szablodziób (Recurvirostra avosetta)
17.04 - 1 os. Wróblik Szlachecki (AB, DS)

siewnica (Pluvialis squatarola)
26.08 - 1 os. Wróblik Szlachecki (JR, MR, ZS)

mornel (Charadrius morinellus)
01-06.05 - 1-16 os. Besko (DS, DiS, MB, ABa, JN, GN, EJ, MK, AF, DBS, JB, BS, PK, PŁ)
10.09 - 1 os. Wróblik Szlachecki (DS)

sieweczka obrożna (Charadrius hiaticula)
18.08 - 1 juv. Besko (WG, DS)
26.08-20.09 - 1-4 juv. Wróblik Szlachecki (JR, MR, ZS, DS, AB)

kamusznik (Arenaria interpres)
26-30.08 - 1 os. Wroblik Szlachecki (JR, MR, ZS, DS, AK, SK) 

dubelt (Gallinago media)
08.04 i 29.04 - 1 os. Zarszyn (TM, DS, ŁH, WG, MŁ, MB)
26.04 - 2 os. Łężany (WG)

brodziec pławny (Tringa stagnatilis)
09-11.08 - 1 os. Wróblik Szlachecki (DS)

płatkonóg szydłodzioby (Phalaropus lobatus)
11-13.09 - 1 juv. Wróblik Szlachecki (AB, MW, DS)

mewa czarnogłowa (Ichthyaetus melanocephalus)
03.06 - 1 subad. (3. r. kal.) Wróblik Szlachecki (DS)
05-14.08 1-2 juv. Wróblik Szlachecki (DS, AB) 

mewa żółtonoga (Larus fuscus)
09.04 i 17.04 - 1 ad. Wróblik Szlachecki (WG, AB) 

mewa romańska (Larus michahellis)
09.05 - 1 subad. (4. r. kal.) Wróblik Szlachecki (DS, MW) 

czapla nadobna (Egretta garzetta)
12.08 - 1 os. Wróblik Szlachecki (DS)

gadożer (Circaetus gallicus)
09.04 - 1 ad. Zarszyn (SzS, BW)

orlik grubodzioby (Clanga clanga)
02.04 - 1 imm. Zarszyn (ŁH, DS)
Drugie stwierdzenie w okolicach Krosna.

orzeł cesarski (Aquila heliaca)
29.04 - 1 imm. Wróblik Szlachecki (JO)
29.04 - 1 imm. (2. r. kal.) Besko (ABa, MB, MŁ, DS)
06.05 - 2 imm. Odrzechowa (DSz, MO)
04.06 - 1 imm. (2. r. kal.) Długie (DS)
04.06 - 1 imm. (2. r. kal.) Odrzechowa (DS)
10.06 - 1 imm. Rymanów (WG)
19.06 - 1 imm. Jaćmierz (PP)
Orły cesarskie wyjątkowo w tym roku dopisały.

orzeł przedni (Aquila chrysaetos)
31.03 - 1 imm. Zarszyn (DS)
09.04 - 1 os. Rymanów (WG)
29.04 - 1 os. Wróblik Szlachecki (DS, JO)
25.06 - 1 os. Zarszyn (DS) 

błotniak stepowy (Circus macrourus)
29.04 - 1 juv. Posada Zarszyńska (WG, AS, DK i in.)
Ptak obserwowany w trakcie wycieczki zorganizowanej dla Centrum Dziedzictwa Przyrodniczego
w Posadzie Zarszyńskiej.

kania ruda (Milvus milvus)
06.05 - 1 os. Pielnia (SZ)

kania czarna (Milvus migrans)
10.04 i 11.04 - 1 os. Zarszyn (DS)
01.05 - 1 os. Nowosielce (MŁ, MB, ABa, JN, GN) 

kurhannik (Buteo rufinus)
16-18.09 - 1 imm. Odrzechowa (DS, DiS, PP, SZ)

kobczyk (Falco verpertinus)
30.04 - 1 f. ad. Łężany (AF, MŁ, MB, DSu, JN, EJ, MK, MŚ, WG)
02-09.05 - 1-6 os. Besko (PŁ, MW)
02-06.05 - 1 m. i 1 f. Odrzechowa (WG, MK, EJ, MŁ, DSz, MO)
02.05 - 1 m. ad. Zarszyn (PK)
12.05 - 2 m. i 2 f. Wzdów (MP)
19-21.05 - 1 imm. Wróblik Szlachecki (DS)
07.06 - 1 f. Wrocanka (WG)
27.08-20.09 - 1-4 juv. Besko (DS, MW)
29.08-17.09 - 1-2 juv. Wróblik Szlachecki (DS, SZ) 

drzemlik (Falco columbarius)
04.05 - 1 f. Wrocanka (WG, MK, EJ) 

sokół wędrowny (Falco peregrinus)
10.04 - 1 os. Zarszyn (ŁH, PK)
19.05 - 1 imm. Wróblik Szlachecki (DS)
25.06 - 1 imm. Zarszyn (DS)
19.08 - 1 imm. Besko (DS)

czubatka (Lophophanes cristatus)
11.06 - 2 os. Wrocanka (WG)
Czubatki z pewnością pojawiają się częściej, jednak to dopiero pierwsza zarejestrowana obserwacja w naszej okolicy.

zaroślówka (Acrocephalus dumetorum)
28.05 - 1 m. Łężany (WG, DS)
Pierwsza w okolicach Krosna!

siwerniak (Anthus spinoletta)
26.03-16.04 - 1-2 os. Wróblik Szlachecki (DS, PK)

pliszka cytrynowa (Motacilla citreola)
19-27.04 - 1-2 os. Wróblik Szlachecki (DS, WG, ŁH) 

Mieszaniec podgorzałki i głowienki (Aythya nyroca x Aythya ferina) w towarzystwie
czernicy (Aythya fuligula). Wróblik Szlachecki, 20.06.2023, fot. D. Stasiowski.

Mewa żółtonoga (Larus fuscus). Wróblik Szlachecki, 09.04.2023, fot. W. Guzik.

Mewa czarnogłowa (Ichthyaetus melanocephalus).
Wróblik Szlachecki, 03.06.2023, fot. D. Stasiowski.

Mewa romańska (Larus michahellis), trzecia od lewej, w towarzystwie mew białogłowych
(Larus cachinnans). Wyróżnia się nieco ciemniejszym kolorem płaszcza, jasnym okiem,
bardziej kanciastym kształtem głowy, masywniejszym dziobem, oraz bardziej żółtym
dziobem i nogami. Wróblik Szlachecki, 09.05.2023, fot. D. Stasiowski.

Płatkonóg szydłodzioby (Phalaropus lobatus).
Wróblik Szlachecki, 11.09.2023, fot. A. Biernacka.

Szablodziób (Recurvirostra avosetta).
Wróblik Szlachecki, 17.04.2023, fot. A. Biernacka.

Brodziec pławny (Tringa stagnatilis). Wróblik Szlachecki, 09.08.2023, fot. D. Stasiowski.

Perkoz rdzawoszyi (Podiceps grisegena). Wróblik Szlachecki, 02.09.2023, fot. W. Guzik.

Mornel (Charadrius morinellus). Besko, 01.05.2023, fot. D. Stasiowski.

Orlik grubodzioby (Clanga clanga). Zarszyn, 02.04.2023, fot. Ł. Haluch.

Gadożer (Circaetus gallicus). Zarszyn, 09.04.2023, fot. S. Sendera.

Błotniak stepowy (Circus macrourus). Posada Zarszyńska, 29.04.2023, fot. W. Guzik.

Kurhannik (Buteo rufinus), na którego Daniel kilka lat pracował w terenie.
Odrzechowa, 16.09.2023, fot. D. Stasiowski.

Orły cesarskie (Aquila heliaca). Odrzechowa, 06.05.2023, fot. D. Szlama.

Drzemlik (Falco columbarius). Wrocanka, 04.05.2023, fot. M. Kica.

Czubatka (Lophophanes cristatus). Wrocanka, 11.06.2023, fot. W. Guzik.

Muchołówka żałobna (Ficedula hypoleuca). Końcem kwietnia w podkrośnieńskich
zaroślach pojawiły się wyjątkowo licznie, w ciągu dnia można było obserwować do
kilkudziesięciu osobników. Fot. W. Guzik.

Zaroślówka (Acrocephalus dumetorum). Łężany, 28.05.2023, fot. W. Guzik.

Pliszka cytrynowa (Motacilla citreola). Wróblik Szlachecki, 27.04.2023, fot. W. Guzik.

Wschód księżyca w Bziance.

Jesień, zima 2022/2023

Kolejne lato w pełni, tymczasem warto przypomnieć sobie czym zaskoczyły nas ubiegła jesień i zima w okolicach Krosna.

Obserwowali: WG - Wojciech Guzik, ŁH - Łukasz Haluch, AK - Adam Kut, TM - Tymoteusz Mazurkiewicz, DS - Daniel Stasiowski, AW - Aleksandra Wąsowicz, uczestnicy wycieczki z okazji Europejskich Dni Ptaków z 01.10.2022 oraz twitcherzy, przyciągnięci obserwacjami rzadkich ptaków

łabędź krzykliwy (Cygnus cygnus)
08.01.2023 - 3 os. Wróblik Szlachecki (DS)

bernikla rdzawoszyja (Branta ruficollis)
06.11-04.12.2022 - 1 os. Wróblik Szlachecki (DS i in.)

uhla (Melanitta fusca)
31.12.2022-08.01.2023 - 1 os. Wróblik Szlachecki (DS)

bielaczek (Mergellus albellus)
28.01-04.02.2023 - 1 os. Wróblik Szlachecki (DS, ŁH)

ogorzałka (Aythya marila)
10.12.2022-26.02.2023 - 1-9 os. Wróblik Szlachecki (DS)

siewnica (Pluvialis squatarola)
27-29.09.2022 - 2-3 os. Wróblik Szlachecki (DS)

sieweczka obrożna (Charadrius hiaticula)
29.09-01.10.2022 - 2 os. Wróblik Szlachecki (DS, AK, AW)

biegus rdzawy (Calidris canutus)
03.10.2022 - 1 juv. Wróblik Szlachecki (DS)
Nowy gatunek dla okolic Krosna. Długo wyczekiwany.

płatkonóg płaskodzioby (Phalaropus fulicarius)
22-23.09.2022 - 1 imm. Wróblik Szlachecki (DS)
23.10.2022 - 1 imm. Wróblik Szlachecki (DS)
Pierwsze płatkonogi płaskodziobe dla naszych okolic były natomiast większą niespodzianką.

czapla nadobna (Egretta garzetta)
29.09.2022 - 1 os. Wróblik Szlachecki (DS)

orzeł przedni (Aquila chrysaetos)
27.12.2022 - 1 imm. Długie (WG)

kania ruda (Milvus milvus)
19.03.2023 - 1 os. Zarszyn (WG, ŁH)

uszatka błotna (Asio flammeus)
11.11.2022 - 1 os. Besko (WG, DS)

kobczyk (Falco vespertinus)
27.09.2022 - 1 juv. Besko (WG)

drzemlik (Falco columbarius)
01.10.2022 - 1 os. Długie (WG, TM i in.)

sokół wędrowny (Falco peregrinus)
01.10.2022 - 1 os. Długie (WG, TM i in.)
02.10.2022 - 1 os. Krosno (WG)
05.10.2022 - 1 os. Wróblik (DS)
27.12.2022 - 1 os. Zarszyn (WG)

srokosz stepowy (Lanius excubitor homeyeri)
29.09.2022 - 1 os. Bartoszów (WG, ŁH)
01.10.2022 - 1 os. Długie (WG, TM i in.)

śnieguła (Plectrophenax nivalis)
28-31.01.2023 - 7-8 os., 11.03 - 1 os. Besko (DS, ŁH)
11.03.2023 - 1 os. Besko (DS)

Biegus rdzawy (Calidris canutus). Wróblik Szlachecki, 03.10.2022, fot. D. Stasiowski.

Płatkonóg płaskodzioby (Phalaropus fulicarius). Wróblik Szlachecki, 23.10.2022, fot. D. Stasiowski.

Uszatka błotna (Asio flammeus). Besko, 11.11.2022, fot. W. Guzik.

Bernikla rdzawoszyja (Branta ruficollis). Wróblik Szlachecki, 11.11.2022, fot. W. Guzik.

Orzeł przedni (Aquila chrysaetos). Długie, 27.12.2022, fot. W. Guzik.

Kania ruda (Milvus milvus). Zarszyn, 19.03.2023, fot. Ł. Haluch.