Lato 2018

I kolejne lato dobiegło końca, i ptaki znowu rozpoczęły migrację. Jak każdego lata, tak i w tym roku były momenty, w których w ptasim świecie działo się bardzo dużo. Były również takie, w których nie działo się zupełnie nic. Bez względu na to czy było lepiej, czy gorzej, przez całe trzy miesiące uzbierała się całkiem długa lista ciekawych obserwacji. Oprócz lokalnej trzyosobowej ekipy (Daniel, mój brat i ja) w polach pojawiali się gościnnie ornitolodzy z innych części Podkarpacia oraz z Małopolski, dokładając swoje cegiełki do poniższej listy, a prezentuje się ona następująco:

ślepowron - 16.07 1 juv. Posada Zarszyńska (PK)
czapla nadobna - 16.08 4 os. Besko (DS)
rybołów - 18.08 1 os. Zarszyn (MB, WG), 31.08 1 os. Rymanów (WG)
orzeł cesarski - 20.08 1 imm. Besko (WG, DS)
błotniak stepowy - 04.09 1 m. Wróblik Szlachecki (DS)
kropiatka - 09.09 Widacz (KC, AF, KM)
siewka złota - 01.09 1 os. Besko (IŁF, WG, TM, KP, DS), 03.09 1 os. Miejsce Piastowe (WG)
siewnica - 17.08 1 ad. Wróblik Szlachecki (WG, DS)
mornel - 22.08 1 ad. Besko (WG, TM, DS), 26.08 1 juv. Besko (RD, PK, KP, DS), 01.09 1 os. Besko (IŁF, WG, TM, KP, DS)
biegus płaskodzioby - 18-20.08 1 juv. Besko (MB, WG, DS)
biegus krzywodzioby - 20-21.07 1-2 ad. Besko (PG, WG i in.), 21.07 1 ad. Wróblik Szlachecki (WG, PK, TM)
biegus mały - 20.08 1 ad. Besko (PG, WG), 16.08 1 juv. Besko (DS)
biegus malutki - 22.08 1 ad. Widacz (WG, TM, DS), 29.08 1 os. Widacz (ID, WG), 11.09 1 juv. Wróblik Szlachecki (DS)
dubelt - 20.08-01.09 1-3 os. Widacz (WG, DS i in.)
brodziec pławny - 19.07 1 ad. Wróblik Szlachecki (PG, WG)
mewa czarnogłowa - 15.08 1 juv. Widacz (PG, WG), 31.08-03.09 1 juv. Wróblik Szlachecki (WG, DS)
kobczyk - 31.08 1 juv. Besko (WG, DS), 02.09 1 juv. Wróblik Szlachecki (DS), 03.09 1 f. Miejsce Piastowe (WG), 1 juv. Zarszyn (WG, DS), 08.09 2 os. Wrocanka (KC, AF, KM)
żołna - 15.08 45 os. Targowiska (PG WG), 17.08 7 os. Widacz (WG)
podróżniczek - 29.08 1 os. Widacz (ID, WG)
świergotek polny - 18.08 2 os. Besko (MB, WG), 29.08 1 os. Besko (ID, WG), 01.09 1 os. Widacz (IŁF, WG, TM, KP, DS)
świergotek rdzawogardły - 18.09 1 os. Besko (PG, WG)

W nawiasach inicjały obserwatorów:

MB - Michał Baran, KC - Krzysztof Czajowski, ID - Igor Długosz, RD - Ryszard Dworak, IŁF - Iwona i Łukasz Fijoł, AF - Arek Furdyna, PG - Piotr Guzik, WG - Wojciech Guzik, PK - Piotr Kunowski, KM - Katarzyna Matusik, TM - Tymoteusz Mazurkiewicz, KP - Krzysztof Paryś, DS - Daniel Stasiowski

A tak prezentuje się foto-dokumentacja:

Brodziec pławny (Tringa stagnatilis), Wróblik Szlachecki, 19.07.2018. Wyrobiska we Wróbliku
potrafią zaskoczyć gatunkiem. Pozornie nieciekawe zbiorniki o zupełnie odsłoniętych, stromych,
żwirowo-piaszczystych brzegach, ściągają od czasu do czasu masę ptactwa, od kaczek, przez
czaple, perkozy, mewy i rybitwy, do najróżniejszych gatunków siewek; stałymi bywalcami są tu
czajki, w stadzie których przez cały sezon spotyka się pojedyncze bataliony.

Łęczak (Tringa glareola), Besko, 20.07.2018. Zalanie deszczem stert gnoju w tym okresie
było kluczem do zwabienia siewek; znikąd zaczęły się nagle trafiać brodźce, kszyki
i najbardziej pożądane - biegusy...

... jak ten piękny biegus krzywodzioby (Calidris ferruginea) w szacie godowej.
Besko-Poręby, 20.07.2018.

Łozówka (Acrocephalus palustris) z pól pod Wrocanką. Odskocznia od wilgotnych klimatów.

Przestój w ptakach trwał około 3 tygodnie i trwałby pewnie jeszcze dłużej, gdyby niespodziewanie
nie przeszły intensywne ulewy, zalewając świeżo skoszone łąki i zaorane pola.
Sieweczka rzeczna (Charadrius dubius) na kałuży w Widaczu.

Kałuża w Widaczu i bociany białe (Ciconia ciconia).

Kałuża w Besku nie pozostawała w tyle. Biegus mały (Calidris temminckii), Besko, 16.08.2018.
Fot. Daniel Stasiowski.

I czaple nadobne (Egretta garzetta)! Besko, 16.08.2018. Fot. Daniel Stasiowski.

Siewnica (Pluvialis squatarola), Wróblik Szlachecki, 17.08.2018.
Nie tylko kałuże zaczęły w tym okresie ściągać siewki.

Krowy.

Słońce w porannej mgle.

Bocian czarny (Ciconia nigra) na kałuży w środku pól w Besku.

Na nieodległej innej kałuży - biegus płaskodzioby (Calidris falcinellus), Besko, 18.08.2018.

I przy tej samej kałuży dwa dni później... orzeł cesarski (Aquila heliaca). Besko, 20.08.2018.

Kwokacz (Tringa nebularia) nie był zachwycony naszą wizytą w kałuży.

A mornel (Charadrius morinellus) standardowo miał nas daleko gdzieś. Besko, 22.08.2018.

Regularne powroty na kałużę w Widaczu pozwoliły urozmaicić listę gatunków o fajnego wróblaka.
Podróżniczek (Luscinia svecica), Widacz, 29.08.2018.

Dubelty (Gallinago media) wyskakiwały to tu to tam, dopóki nie odkryliśmy ich
tajnej bazy w podmokłym polu koniczyny. Widacz, 29.08.2018.

Kręcąca się po okolicy młoda mewa czarnogłowa (Ichthyaetus melanocephalus),
tu akurat z kilkudniową wizytą we Wróbliku, 31.08.2018.

Orlik krzykliwy (Clanga pomarina). Pola między Milczą a Bzianką ściągały końcem sierpnia
duże ilości drapoli, w tym orlików, które chętnie pozowały do zdjęć.

Kobczyk (Falco vespertinus), mało ich w tym roku. Besko, 31.08.2018.

Świergotek polny (Anthus campestris), tych co roku jest mało. Widacz, 01.09.2018.

Błotniak stepowy (Circus macrourus) jako jeden z nielicznych przedstawicieli
próbował ratować honor tej grupy. Tegoroczne lato było niestety drapolowym
niewypałem. W tym momencie wypada skończyć narzekanie i ruszyć w teren.
Fot. Daniel Stasiowski, Wróblik Szlachecki, 04.09.2018.

No to chyba najwyższy czas zajrzeć w krzaki?

Kobuz czy kobczyk?

Patrząc do większości atlasów, na pierwszy rzut oka nie istnieje coś takiego jak problem z rozpoznawaniem tych dwóch gatunków. No bo ciężko pomylić czarno-białego dorosłego kobuza, z całym czarnym dorosłym samcem lub pomarańczowo-szarą dorosłą samicą kobczyka. No właśnie... mówimy wyłącznie o ptakach dorosłych.

W wieku juv., kobuz i kobczyk są do siebie bardzo podobne. Obydwa mają jednolicie ciemny płaszcz, jasny spód ciemno kreskowany, biały policzek, ciemną maskę na głowie i ciemne skrzydła od spodu. Są podobne do tego stopnia, że zawodzą nawet szczegóły sylwetki czy zachowania, dość oczywiste u ptaków dorosłych (dorosły kobuz jest smuklejszy i zauważalnie szybszy od kobczyka). 

Mając nie najgorsze zdjęcie można sobie i z takim problemem poradzić. Poniżej kilka wskazówek, na co zwrócić uwagę przy oznaczaniu juv. kobuza i juv. kobczyka.

1. Kreskowanie spodu ciała

- kobuz - gęste, grube i bardzo ciemne (czarno-brunatne)

- kobczyk - rzadsze, mniej kontrastowe i jaśniejsze, w kolorze brunatnym 

2. Rysunek na głowie

- kobuz - czarna maska łagodnie przechodząca w ciemną czapeczkę

- kobczyk - czarna maska zazwyczaj wyodrębniona kolorystyczne od jaśniejszej czapeczki

3. Środkowe sterówki

- kobuz - jednolicie ciemne

- kobczyk - prążkowane

4. Spód skrzydeł

- kobuz - jasne perełki na lotkach i pokrywach w takim samym kolorze; brak wyraźnego czarnego tylnego brzegu skrzydła

- kobczyk - jasne perełki na lotkach białe, wyraźnie jaśniejsze od perełek na pokrywach; szeroki czarny tylny brzeg skrzydła (s-lotki)

Na początek treningowy kobuz. Nie za wiele widać, ale warto zauważyć, że wierzch ciała
jest dość jednolicie ciemnobrunatny, a łuskowanie (jasne brzegi pokryw) słabo zaznaczone.
Cały rysunek na głowie wygląda na czarny i łączy się z ciemnym płaszczem.

Kobczyk. Jasna głowa (zwłaszcza czoło i kark), stosunkowo jasny płaszcz wyraźnie
łuskowany, no i pierwsza ważna cecha: cały ogon równomiernie prążkowany.

Kreskowanie piersi u tego kobuza jest tak gęste, że zlało się w coś na kształt kołnierza. Cały
spód skrzydła ma jednolity deseń; czarne pokrywy i lotki w jasnopomarańczowe perełki.
Na prześwitujących środkowych sterówkach brak prążkowania.

Kreskowanie tułowia u tego kobczyka nie jest zbyt ciemne ani kontrastowe, i zarówno kolorem
jak i deseniem przypomina pokrywy podskrzydłowe. Lotki, w przeciwieństwie do pokryw,
są czarne w białe perełki. Prześwitujące środkowe sterówki są wyraźnie prążkowane.

Ze względu na brak prążków, jednolicie ciemne sterówki wzmagają wrażenie nieco klinowatego
ogona u kobuza. Mimo zdjęcia słabej jakości widać, że cały spód skrzydeł jest raczej jednolity,
a prążkowanie tułowia grube, czarne i kontrastowe.

Duża ilość czerni na tylnym brzegu skrzydła (w okolicach s-lotek) to cecha kobczyka. Na złożonym
ogonie widzianym od spodu nie możemy ocenić jak wyglądają środkowe sterówki, jednak ubarwienie
spodu skrzydeł oraz drobne kreskowanie piersi są wystarczające do oznaczenia ptaka.

Deseń na s-lotkach sięga u tego kobuza do samego brzegu skrzydła. Zarówno lotki jak i pokrywy posiadają
ten sam wzór i ubarwienie. Kreskowanie tułowia nie jest zbyt grube, za to jest czarne i kontrastowe.
Nie można ocenić wyglądu środkowych sterówek na złożonym ogonie widzianym od spodu, mimo to
wyglądają one na dość długie i zdają się nieco wystawać poza ogon.

Kreskowanie tułowia tego kobczyka jest bardzo ciemne, ale niezbyt grube i kontrastowe. Czarna maska
wyodrębnia się z rysunku głowy, widać brązową czapeczkę i rozległe jasne czoło. Łatwo zauważyć
różnicę między białymi perełkami na lotkach i kremowym wzorem na pokrywach podskrzydłowych.

Gdzie się podziała wiosna

Od grudnia do końca marca, w mniejszym lub większym stopniu doświadczaliśmy zimowej aury. Można powiedzieć że zima ciągła się tego roku bardzo długo. Jeszcze końcem marca temperatury w kotlinach sięgały -15 st. C, przy dość grubej pokrywie śnieżnej. Poza ewidentnym nalotem czeczotek, w tym czasie nie pojawiły się w większej ilości żadne inne zimowe gatunki. Z niektórymi było nawet wybitnie słabo w porównaniu do lat ubiegłych (brak jakichkolwiek drapoli...). Tym bardziej cieszyły pojedyncze spotkania z górniczkiem (1 os. Besko, 20-21.01) lub śniegułami (1 os. Besko, 13.01; 2 os. Wrocanka, 21.03).

Śnieguła (Plectrophenax nivalis).

Górniczek (Eremophila alpestris).

Śnieguła w stadzie skowronków.

Skowronki (Alauda arvensis). Po przylocie w pola długo trzymały się w stadach.

Po tak długim okresie mrozów natura nie wytrzymała, i początkiem kwietnia miała miejsce eksplozja pięknej słonecznej pogody. Średnia temperatura w kwietniu 2018 była najwyższa w całej historii pomiarów (co ciekawe, tylko kilka razy trafił się maj cieplejszy od tegorocznego kwietnia). "Załamania", czyli ochłodzenia do poziomu 10 - 15 st. C i drobne opady, do tej pory zdarzają się rzadko, a mamy już koniec czerwca. Z tego powodu wegetacja wielu gatunków roślin jest przesunięta o 2-3 tygodnie, podobnie jak pojaw wielu gatunków owadów.
No i z początkiem kwietnia zaczęły się pojawiać ptaki. Lista ciekawszych obserwacji z tego okresu prezentuje się następująco (obserwowali: MB - Michał Baran, MF - Marcin Filipek, PG - Piotr Guzik, PG2 - drugi Piotr Guzik, WG - Wojciech Guzik, PK - Piotr Kunowski, KP - Krzysztof Paryś, DS - Daniel Stasiowski):

03.04 (WG, DS)
Klimkówka
siwerniak- 2ad

08.04 (WG)
Lotnisko w Krośnie
dubelt- 1
bekasik- 1
siwerniak- 1ad

Bekasik (Lymnocryptes minimus).

Dobrze wykorzystane dwie sekundy tuż po wylądowaniu.

Siwerniak (Anthus spinoletta).

Bekasik (Lymnocryptes minimus).

14.04 (WG, DS)
Besko
kropiatka- 1
pliszka cytrynowa- 1m

Pliszka cytrynowa (Motacilla citreola).

Pliszka cytrynowa (Motacilla citreola).

Zarszyn
kulik mniejszy- 1
kulik wielki- 1
rycyk- 1

Kulik mniejszy (Numenius phaeopus) i kulik wielki (Numenius arquata).

Wróblik
bielik- 1

18.04 (DS)
Zarszyn
rybołów- 1

20.04 (WG)
Wrocanka
mornel- 1ad

Mornel (Charadrius morinellus). Do tej pory nie mieliśmy do nich szczęścia na wiosnę,
w tym roku aż dwie obserwacje.

Mornel (Charadrius morinellus)

Lotnisko w Krośnie
dubelt- 1

Dubelt (Gallinago media). Wilgotne łąki na obrzeżach lotniska w Krośnie są przez nie chętnie odwiedzane.

21.04 (WG, PK, DS)
Besko
mornel- 4ad
błotniak łąkowy- 1f

Zarszyn
mewa srebrzysta lub mieszaniec z białogłową- 1
błotniak zbożowy- 1f

Prawdopodobny mieszaniec mewy srebrzystej i białogłowej. Fot. Daniel Stasiowski.

Larus sp. (argentatus x cachinnans?). Fot. Daniel Stasiowski.

29.04 (WG, DS)
Wrocanka i Głowienka
trzmielojad- 1
błotniak łąkowy- 1m
słowik rdzawy- 2
gajówka- 1

Słowik rdzawy (Luscinia megarhynchos). Samiczka z plamą lęgową.

30.04 (PG, WG, KP, DS)
Wrocanka
skowrończyk krótkopalcowy- 1
białorzytka- 5
pliszka tundrowa (?) - 1m

Skowrończyk krótkopalcowy (Calandrella brachydactyla).

Prawdopodobna pliszka tundrowa (Motacilla flava thunbergi).

01.05 (PG, WG)
Besko
trzmielojad- 1

Wróblik
turkawka- 1

02.05 (MF, WG)
Wrocanka
sieweczka rzeczna- 2
pliszka tundrowa (?) - 1m nadal

03.05 (DS)
Zarszyn
mewa mała- 2

05.05 (PG, WG)
Jasionka koło Dukli
jarzębatka- 10

Jarzębatka (Sylvia nisoria).

Zarszyn (WG, DS)
rybołów- 1
błotniak stepowy- 1 juv. 2cy

Rybołów (Pandion haliaetus) i błotniak stepowy (Circus macrourus) w jednym kadrze.
Co ciekawe, nasz charakterystyczny błotniak bez ogona został zaobserwowany przez
Monikę Broniszewską, 20 maja nad Biebrzą.

10.05 (DS)
Zarszyn
kobczyk- 2f

12.05 (MB, PG, PG2, WG)
świergotek rdzawogardły- 1

16.05 (DS)
Bartoszów
biegus mały- 2

20.05 (WG)
Wrocanka
żołna- 1

21.05 (WG, DS)
Wróblik
żołna- 7

Żołna (Merops apiaster).

Świergotek łąkowy (Anthus pratensis) z pokarmem. Pojedyncze pary świergotków łąkowych
lęgną się m. in. w Besku, Klimkówce i na lotnisku w Łężanach.

Pokląskwa (Saxicola rubetra).

Potrzeszcz (Emberiza calandra) na jednym z niewielu stanowisk w okolicy.

Kobuz (Falco subbuteo).

28.05 (DS)
Widacz
świergotek polny- 1

Świergotek polny (Anthus campestris). Fot. Daniel Stasiowski.

15.06 (WG, DS)
Wróblik
szczudłak- 1

Szczudłak (Himantopus himantopus). Pierwsze stwierdzenie w okolicy.

Szczudłak we Wróbliku.

Zarszyn
podgorzałka- 1m
rybitwa białowąsa- 4

Podgorzałka (Aythya nyroca) również do tej pory nie była w okolicy widziana.

16.06 (WG, DS)
Zarszyn
orzeł przedni- 1imm

Orzeł przedni (Aquila chrysaetos).

W międzyczasie zaczęły lecieć błotniaki łąkowe, w tym roku wystartowały jednak dość późno.

Błotniak łąkowy (Circus pygargus), dorosły samiec...

... w towarzystwie drugorocznego samca; przełom maja i czerwca w Klimkówce.

Błotniak łąkowy (Circus pygargus). Kolejny drugoroczny samiec, nieco bardziej zaawansowany w pierzeniu.

Cóż, piękne było lato tej wiosny.

Pełnik europejski (Trollius europaeus).

Pokląskwa (Saxicola rubetra).

Skowronek (Alauda arvensis).

Wróbel (Passer domesticus).

Wrocanka.

Dymówka o świcie.